The Forest in Winter at Sunset

‘The Forest in Winter at Sunset’ door Théodore Rousseau (gemaakt tussen 1846–1867)

Dit monumentale bosgezicht, ongeëvenaard door zijn schaal en ambitie, is gestart vroeg in Théodore Rousseau’s carrière. Het was bij zijn dood nog niet voltooid, ondanks de aansporing van Jean-François Millet en andere bevriende kunstenaars om het te voltooien en tentoon te stellen.

Naar verluidt was het Rousseau’s bedoeling om het effect na te bootsen van een zonsondergang die hij in december 1845 had gezien in Bas-Bréau, een deel van het bos van Fontainebleau.

De wirwar van bomen, ontdaan van gebladerte en doordrenkt met diepe kleuren, brengt een gevoel van ontzag voor de natuur over dat wordt versterkt door de aanwezigheid van twee boeren in het midden.

Het schilderij is een ode aan het bos omdat dit het netwerk toont dat het bosecosysteem in feite is.

Winter Bonsai

‘Winter Bonsai’ door Eyvind Earle
Ik denk dat de kunstenaar de groeipunten van de boom heeft willen uitbeelden in een werkelijk adembenemende setting. In de wetenschap der ecologie handelt groei om meristemen. Zij vormen de bouwstenen voor de groei. Het zijn celweefsels die tot celdeling in staat zijn. Zij maken dus nieuwe cellen aan die zorgen voor groei. Wij vinden ze vooral in de knoppen maar ook op andere plaatsen in de weefsellagen bij planten. Sprekend in een metafoor: ook de samenleving kent ook groeipunten. Het punt is dat zij meestal niet komen vanuit de wereld van de politiek, zo blijkt. Dat is toch gek eigenlijk, omdat wij burgers onze stem uitbrengen op hen van wie wij vinden dat zij ons goed zouden kunnen vertegenwoordigen. Vaak op basis van beloften en mooie woorden. Als zij er weinig van bakken – hetgeen in Nederland nu is – , komt er van maatschappelijke groei weinig terecht, raken de meristemen bedekt, tot stilstand of sterven zelfs af. Zoals het nu gaat klinkt de wereld van bestuur en bestuurskunde – bezien vanuit de wetenschap ecologie en in breder verband van de levende gemeenschappen – als zeer onnatuurlijk, kunstmatig bijna. Groei komt tot stilstand omdat onderdrukking dreigt. Morgen treedt er een bijzondere president aan in de Verenigde Staten. Ondertussen geniet ik van deze prachtige tekening van Eyvind Earle. Hoop is het passend woord daarbij.

Snow Scene in the Black Forest

‘Snow Scene in the Black Forest’ door Carl Friedrich Wilhelm Trautschold (1815 – 77), London: Victoria & Albert Museum.

Het Zwarte Woud is home territory voor mij. Ik heb er gewerkt als bosarbeider én gestudeerd vanuit Wageningen University.

Als je een jaar in het bos rondloopt, voel je als het ware waarom de bomen staan waar ze staan. Je voelt de aantrekkingskracht van het licht, de kracht en rijkdom van de bosbodem en de invloed van weer en wind. Het bos is net als de samenleving. Er zijn vele parallellen. Ik weet van mijn professor Roelof Oldeman, dat het bos altijd op weg is naar zichzelf, naar de eigen ziel. Dat is de samenleving ook.

Wat een prachtige plek in het bos. Ik was er. Koud was het.

Wooded Landscape in Snow

‘Wooded Landscape in Snow’ door Ludvig Munthe (1870)

Het is het avontuurlijke dat in ons wordt losgemaakt als we onze tocht door het bos voortzetten. De ontdekking drijft ons. Spannend wordt het wel.

Maandag a.s. is zo’n dag die lijkt op dit schilderij. De ingang tot een erg donker deel van het bos. Wat staat ons te wachten? Wat komen wij tegen? Waar leidt het pad ons heen? En welke trollen, kobolten en andere snoeshanen komen wij tegen? Het bos en de natuur biedt veel metaforen met onze eigen gang en die met de samenleving.

Forest light Painting

‘Forest light Painting’ door Darren Carey

De magie van het bos is groot als bundels van zonlicht tot de bosbodem reiken en ons pad verlichten. In mythen, sagen en gedichten zijn zij bezongen.

Mijn professor Roelof Oldeman verwoordde, op één van onze laatste tochten samen, het als volgt: “Het bos is een unieke bouwsteen in het imperium van de zon. Laten wij haar met rust laten. Zij is onderweg naar zichzelf. Zij zoekt haar ziel.”

Daar zaten wij dan, onder het kronendak. De zonnestralen verwarmden ons. Opgenomen in de magie van het bos en deel van het universum.