De wijsheid van de Eik

Kruf, J. (2025). De wijsheid van de Eik [fine art print]. Breda: Privécollectie.

Deze week (op 12 februari 2025) werd mijn kleinzoon Jochem 3 jaar. Een groots moment voor een mooi en pienter manneke. Hij is voor mij verbonden met de wijsheid van het bos en van de oude eiken in het bijzonder. De bijnaam van kleinzoonlief is Duir, het Keltische woord voor eik, de toegang naar hogere wijsheid. Toen Europa nog volstond met eiken stond deze boom in het hart van en was de levensader voor de Keltische cultuur.

Deze wijsheid hebben wij wederom hard nodig gezien de dynamiek deze week op het Europese toneel, waarin de Verenigde Staten lieten zien hard op weg te zijn naar een dictatuur, net als Rusland. De geschiedenins nam een wending op Valentijnsdag 2025. Deze eiken werden deze week tevens symbool voor de wijsheid van Europa, het oude, diep gewortelde continent.

Het contrast van de onschuld en vrolijkheid van kleinzoon Jochem aan de ene kant en de grootheidswaanzin van Trump en consorten aan de andere kant kon niet groter zijn. Ik houd vast aan de wijsheid van de eik.

The Pine no.3

(Part of) ‘The Pine, no.3’  door Jörgen Hansson.

Het concept van de boom is eigenlijk heel simpel. Als je uitzoomt. Een stam met aan de onderkant wortels en aan de bovenkant takken en bladeren of naalden. De laatste maken het bouwmateriaal (suikers) met zonlicht, carbondioxide (CO2) en water (H2O). Tezamen met de mineralen, die vanuit de wortels – die op hun beurt weer nauw samenwerken met schimmels – via de binnenzijde van de stam naar boven worden getransporteerd, komt er veel tot stand. Onder meer hout.

Maar natuurlijk ontstaan er ook vele andere stoffen – vis de buitenzijde van de stam (de bast) naar beneden getransporteerd – voor onder meer de wortels en de schimmels, dit om de deal te beslechten. De schimmels immers zorgen ervoor dat de mineralen worden aangeboden aan de wortels, dit in ruil voor suikers. Dat hebben mensen met schimmels gemeen: zij kunnen zelf geen suikers maken. Symbiose.

De vraag is nu of u parallellen ziet met de wereld van enerzijds politiek leiderschap en hun besturing en anderzijds (binnen de democratie) de plek van de burger in dit (eco)systeem anderzijds.
Dit deel van het schilderij van Jörgen Hansson is een stille Zweedse ode aan de schoonheid van de boom en haar processen.

Birches in Storm

‘Birches in Storm’ door Paul Oscar Droege (1930)

Deze prachtige houtsnede zegt het voor mij allemaal. De zucht waaronder Amerika gebukt gaat krijgt nu ook vorm door de Environmental Protection Agency (EPA), opgericht door Nixon (misschien wel zijn enige echte goede besluit) aan te pakken (zie New York Times) Waar mogelijk ontmantelen en beleid en financiering stopzetten.

De bomen kraken. En dat is een indicator voor storm. Maar bomen zijn wijs, net als bossen en samenlevingen. Zij hebben intrinsieke weerstand omdat zij zijn wie ze zijn geworden door weer en wind en schade en schande.

Ik dacht: als de overheid of de politieke leiders niet willen, dan maar over een andere boeg: zelf als burger of bedrijf participeren (via stichtingen, verenigingen of coöperatieven) in grondaankoop voor natuurontwikkeling en ecologische landbouw. Deze houtsnede inspireert.

Winter Bonsai

‘Winter Bonsai’ door Eyvind Earle
Ik denk dat de kunstenaar de groeipunten van de boom heeft willen uitbeelden in een werkelijk adembenemende setting. In de wetenschap der ecologie handelt groei om meristemen. Zij vormen de bouwstenen voor de groei. Het zijn celweefsels die tot celdeling in staat zijn. Zij maken dus nieuwe cellen aan die zorgen voor groei. Wij vinden ze vooral in de knoppen maar ook op andere plaatsen in de weefsellagen bij planten. Sprekend in een metafoor: ook de samenleving kent ook groeipunten. Het punt is dat zij meestal niet komen vanuit de wereld van de politiek, zo blijkt. Dat is toch gek eigenlijk, omdat wij burgers onze stem uitbrengen op hen van wie wij vinden dat zij ons goed zouden kunnen vertegenwoordigen. Vaak op basis van beloften en mooie woorden. Als zij er weinig van bakken – hetgeen in Nederland nu is – , komt er van maatschappelijke groei weinig terecht, raken de meristemen bedekt, tot stilstand of sterven zelfs af. Zoals het nu gaat klinkt de wereld van bestuur en bestuurskunde – bezien vanuit de wetenschap ecologie en in breder verband van de levende gemeenschappen – als zeer onnatuurlijk, kunstmatig bijna. Groei komt tot stilstand omdat onderdrukking dreigt. Morgen treedt er een bijzondere president aan in de Verenigde Staten. Ondertussen geniet ik van deze prachtige tekening van Eyvind Earle. Hoop is het passend woord daarbij.

Blue Snow and Fiery Tree

‘Blue Snow and Fiery Tree’ door Victoria Crowe

Hoe het bos kan worden waargenomen met een bijzonder kleurenpalette. Het brengt koud én warm samen, maar ook water en vuur, abiotisch en biotisch, dood en leven. Met de enorme branden in Los Angelos krijgt dit werk voor mij een metaforische betekenis van de kwetsbaarheid van het leven.

Website Victoria Crowe.