Birches in Storm

‘Birches in Storm’ door Paul Oscar Droege (1930)

Deze prachtige houtsnede zegt het voor mij allemaal. De zucht waaronder Amerika gebukt gaat krijgt nu ook vorm door de Environmental Protection Agency (EPA), opgericht door Nixon (misschien wel zijn enige echte goede besluit) aan te pakken (zie New York Times) Waar mogelijk ontmantelen en beleid en financiering stopzetten.

De bomen kraken. En dat is een indicator voor storm. Maar bomen zijn wijs, net als bossen en samenlevingen. Zij hebben intrinsieke weerstand omdat zij zijn wie ze zijn geworden door weer en wind en schade en schande.

Ik dacht: als de overheid of de politieke leiders niet willen, dan maar over een andere boeg: zelf als burger of bedrijf participeren (via stichtingen, verenigingen of coöperatieven) in grondaankoop voor natuurontwikkeling en ecologische landbouw. Deze houtsnede inspireert.

The Storm

‘The Storm’ door Narcisse-Virgilio Diaz de la Peña (1971), The National Gallery.

Dit schilderij van één van de leden van de School van Barbizon, is een combinatie van de overheersende stormachtige lucht met zijn grijze wolkenmassa’s en de gure vlakte.

Het ‘verwoordt’ de dreiging op van een storm. Het is een heideveld, prachtig, maar uiteraard was dit voorheen een prachtig bos. Overbegrazing door met name koeien en schapen enerzijds en grootschalige houtkap anderzijds heeft hier geleid tot een heideveld. Mooi, zeker, maar toch even wat perspectief en historisch besef aangebracht.

De storm in het politieke landschap van heer Donald is aan het razen. Grootschalige kap, waarbij democratische instituties compleet worden gepasseerd, lijkt diep in niet alleen de Amerikaanse samenleving te gaan snijden, maar ook de wereld-orde te herschikken. Een schilderij als metafoor. Storm dus. Prachtig schilderij, zeker wel.

Zie ook The National Gallery.

The Forest in Winter at Sunset

‘The Forest in Winter at Sunset’ door Théodore Rousseau (gemaakt tussen 1846–1867)

Dit monumentale bosgezicht, ongeëvenaard door zijn schaal en ambitie, is gestart vroeg in Théodore Rousseau’s carrière. Het was bij zijn dood nog niet voltooid, ondanks de aansporing van Jean-François Millet en andere bevriende kunstenaars om het te voltooien en tentoon te stellen.

Naar verluidt was het Rousseau’s bedoeling om het effect na te bootsen van een zonsondergang die hij in december 1845 had gezien in Bas-Bréau, een deel van het bos van Fontainebleau.

De wirwar van bomen, ontdaan van gebladerte en doordrenkt met diepe kleuren, brengt een gevoel van ontzag voor de natuur over dat wordt versterkt door de aanwezigheid van twee boeren in het midden.

Het schilderij is een ode aan het bos omdat dit het netwerk toont dat het bosecosysteem in feite is.

Winter Bonsai

‘Winter Bonsai’ door Eyvind Earle
Ik denk dat de kunstenaar de groeipunten van de boom heeft willen uitbeelden in een werkelijk adembenemende setting. In de wetenschap der ecologie handelt groei om meristemen. Zij vormen de bouwstenen voor de groei. Het zijn celweefsels die tot celdeling in staat zijn. Zij maken dus nieuwe cellen aan die zorgen voor groei. Wij vinden ze vooral in de knoppen maar ook op andere plaatsen in de weefsellagen bij planten. Sprekend in een metafoor: ook de samenleving kent ook groeipunten. Het punt is dat zij meestal niet komen vanuit de wereld van de politiek, zo blijkt. Dat is toch gek eigenlijk, omdat wij burgers onze stem uitbrengen op hen van wie wij vinden dat zij ons goed zouden kunnen vertegenwoordigen. Vaak op basis van beloften en mooie woorden. Als zij er weinig van bakken – hetgeen in Nederland nu is – , komt er van maatschappelijke groei weinig terecht, raken de meristemen bedekt, tot stilstand of sterven zelfs af. Zoals het nu gaat klinkt de wereld van bestuur en bestuurskunde – bezien vanuit de wetenschap ecologie en in breder verband van de levende gemeenschappen – als zeer onnatuurlijk, kunstmatig bijna. Groei komt tot stilstand omdat onderdrukking dreigt. Morgen treedt er een bijzondere president aan in de Verenigde Staten. Ondertussen geniet ik van deze prachtige tekening van Eyvind Earle. Hoop is het passend woord daarbij.

Snow Scene in the Black Forest

‘Snow Scene in the Black Forest’ door Carl Friedrich Wilhelm Trautschold (1815 – 77), London: Victoria & Albert Museum.

Het Zwarte Woud is home territory voor mij. Ik heb er gewerkt als bosarbeider én gestudeerd vanuit Wageningen University.

Als je een jaar in het bos rondloopt, voel je als het ware waarom de bomen staan waar ze staan. Je voelt de aantrekkingskracht van het licht, de kracht en rijkdom van de bosbodem en de invloed van weer en wind. Het bos is net als de samenleving. Er zijn vele parallellen. Ik weet van mijn professor Roelof Oldeman, dat het bos altijd op weg is naar zichzelf, naar de eigen ziel. Dat is de samenleving ook.

Wat een prachtige plek in het bos. Ik was er. Koud was het.